सुनसरी । समकालीन नेपाली साहित्यमा आ–आफ्नै अनुभव र भूगोलबाट लेखिरहेका भूपिन खड्का र जुनू रानाका निबन्ध सङ्ग्रह यस वर्षको ‘विमल गुरुङ कृति पुरस्कार–२०८२’का लागि संयुक्त रूपमा छनोट भएका छन्।
धरानस्थित कवि विमल गुरुङ स्मृति पुस्तकालय व्यवस्थापन समितिले भूपिन खड्काको ‘मध्यको उज्यालो’ र जुनू रानाको ‘लाहुरेनी सौन्दर्य’लाई पुरस्कार प्रदान गर्ने निर्णय गरेको हो। पुरस्कारको राशि दुई लाख रुपैयाँ र ताम्रपत्र रहेको छ। स्वदेश तथा विदेशबाट नेपाली भाषामा प्रकाशित ५२ कृति पुरस्कारका लागि प्राप्त भएकामा उत्कृष्ट १० कृति छनोट गरी गरिएको मूल्याङ्कनपछि दुवै कृतिलाई संयुक्त विजेता घोषणा गरिएको हो।
दुवै स्रष्टालाई आगामी कात्तिक १९ गते धरानस्थित पुस्तकालय भवनमा आयोजना हुने कवि विमल गुरुङको ५५औँ जन्मजयन्ती तथा ३५औँ राष्ट्रिय कविता महोत्सवका अवसरमा पुरस्कार प्रदान गरिनेछ।
भूपिन खड्का कविता, निबन्ध र आख्यानमा सक्रिय स्रष्टा हुन्। उनका यसअघि कविता सङ्ग्रह, निबन्ध सङ्ग्रह र उपन्यास प्रकाशित छन्। ‘चौबीस रील’ निबन्ध सङ्ग्रह र ‘मैदारो’ उपन्यासपछि प्रकाशित ‘मध्यको उज्यालो’ उनको निबन्ध लेखनको पछिल्लो कृति हो।
‘मध्यको उज्यालो’मा २० निबन्ध समेटिएका छन्। कृतिलाई ‘चिन्तन’, ‘सम्झना’ र ‘पर्यावरण/यात्रा’ गरी तीन खण्डमा विभाजन गरिएको छ। व्यक्तिगत अनुभूति, स्मृति, समाज, प्रकृति, पर्यावरण र यात्राका विषयलाई निबन्धमार्फत जोडिएको कृतिका रूपमा यसको चर्चा भएको छ।
भूपिनले कविता हुँदै निबन्ध र आख्यानसम्म आफ्नो लेखनको दायरा विस्तार गरेका छन्। उनका रचनामा व्यक्तिगत अनुभूति र समकालीन सामाजिक यथार्थलाई वैचारिक तहमा प्रस्तुत गर्ने प्रवृत्ति देखिन्छ। ‘मध्यको उज्यालो’मा पनि जीवन र समाजसँग जोडिएका विविध विषयलाई निबन्धात्मक ढङ्गले प्रस्तुत गरिएको छ।
यता बागलुङ मूलघर भएकी जुनू राना लामो समयदेखि हङकङमा रहेर नेपाली साहित्य सिर्जनामा सक्रिय छन्। उनको पहिलो कृति ‘रातो नदी’ कविता सङ्ग्रह हो भने ‘लाहुरेनी सौन्दर्य’ दोस्रो कृति हो। उनी हङकङ साहित्यिक साझा शृङ्खलाकी संयोजकसमेत हुन्।
‘लाहुरेनी सौन्दर्य’लाई कृतिको परिचर्चाका क्रममा बहुआयामिक गद्यकृतिका रूपमा चर्चा गरिएको छ। यसमा निबन्धसँगै नियात्रा, संस्मरण, कथा र समीक्षा प्रकृतिका रचना समेटिएको बताइएको छ। कृतिले लाहुरे जीवन, प्रवास, महिला अनुभव, सामाजिक सम्बन्ध र मानवीय संवेदनालाई विभिन्न कोणबाट प्रस्तुत गरेको समीक्षकहरूको धारणा छ।
यसरी हेर्दा ‘मध्यको उज्यालो’ र ‘लाहुरेनी सौन्दर्य’को लेखकीय पृष्ठभूमि फरक भए पनि दुवै कृतिले व्यक्तिगत अनुभवलाई व्यापक सामाजिक र मानवीय सन्दर्भसँग जोड्ने प्रयास गरेका छन्। एउटा कृतिमा चिन्तन, स्मृति, पर्यावरण र यात्राका अनुभव प्रमुख छन् भने अर्कोमा प्रवास र लाहुरे जीवनसँग जोडिएका सामाजिक तथा मानवीय अनुभवले स्थान पाएका छन्।
पुरस्कारसँगै आयोजना हुने ३५औँ राष्ट्रिय कविता महोत्सवमा उत्कृष्ट १० कवितामध्ये प्रथम, द्वितीय र तृतीय हुने स्रष्टालाई क्रमशः २१ हजार, १८ हजार र १७ हजार रुपैयाँसहित पदक तथा प्रमाणपत्र प्रदान गरिनेछ।
महोत्सवकै अवसरमा यस वर्षको युवा प्रतिभा सम्मान राष्ट्रिय समाचार समिति (रासस)की सुनसरी प्रतिनिधि सङ्गीता राई ‘स्वर्णिम’लाई प्रदान गरिनेछ। वरिष्ठ पत्रकार तथा कवि प्रदीप मेन्याङ्बोको सम्पादन तथा संयोजनमा तयार ‘विमल गुरुङका प्रतिनिधि कविताहरू’ कविता सङ्ग्रह पनि लोकार्पण गरिनेछ।
कवि विमल गुरुङको स्मृतिमा स्थापित पुस्तकालयले कृति पुरस्कार र राष्ट्रिय कविता महोत्सवमार्फत नेपाली साहित्यका स्रष्टालाई सम्मान गर्दै आएको छ। यस वर्षको संयुक्त पुरस्कारले समकालीन नेपाली साहित्यमा फरक लेखकीय अनुभव र भूगोलबाट आएका दुई निबन्धकारलाई एउटै मञ्चमा सम्मान गर्ने भएको छ।
